Bút dạ quang làm lem chữ: nguyên nhân và cách hạn chế
Bút dạ quang làm lem chữ chủ yếu khi lớp mực bên dưới chưa ổn định, bút đưa quá nhiều mực lên giấy hoặc model đang dùng không phù hợp với loại tài liệu. Cùng một cây bút có thể không lem trên chữ viết tay đã khô nhưng lại kéo mực trên bản in phun mới in.
Vì vậy, khi chọn bút dạ quang, cần quan tâm đến loại mực, đầu bút, khả năng tương thích với bản in và cách sử dụng. Màu sắc chỉ là tiêu chí chọn sau.
Lem chữ cũng khác với thấm mực. Lem xảy ra khi nét chữ bị kéo hoặc nhòe theo đường tô; thấm xảy ra khi màu dạ quang hiện sang mặt sau nhưng chữ gốc vẫn rõ. Hai hiện tượng này cần được kiểm tra riêng.
Đặc điểm nào của bút dạ quang ảnh hưởng đến lem chữ?
Loại mực của bút dạ quang
Nhiều dòng bút dạ quang sử dụng mực gốc nước. Khi lớp mực này đi qua phần chữ chưa khô hoặc chưa bám ổn định trên giấy, nét chữ có thể bị kéo theo đầu bút.
Điều đó không có nghĩa bút dạ quang gốc nước luôn làm lem. Kết quả còn phụ thuộc vào mực bên dưới và loại giấy. Ví dụ, STABILO công bố BOSS ORIGINAL sử dụng mực gốc nước, nhưng đặc tính này không đủ để kết luận sản phẩm sẽ lem trên mọi tài liệu.
Bút dạ quang STABILO BOSS ORIGINAL là một ví dụ về dòng highlighter sử dụng mực gốc nước.
Đầu bút và lượng mực đưa lên giấy
Đầu bút ảnh hưởng trực tiếp đến lượng mực phủ lên tài liệu. Một đầu bút ra nhiều mực sẽ tạo vùng tô ướt hơn, trong khi đầu bút ra mực vừa phải giúp lớp màu mỏng và ổn định nhanh hơn.
Với đầu vát, người dùng có thể thay đổi góc cầm để tạo nét rộng hoặc hẹp. Cách này tốt hơn việc ấn mạnh hoặc tô nhiều lượt chỉ để phủ hết phần chữ.
Nếu một lượt đã đủ rõ, không cần tô lại. Mỗi lượt bổ sung đều tăng lượng mực trên giấy và tăng số lần đầu bút đi qua phần chữ bên dưới.
Khả năng chống lem phải xem theo đúng model
Thông tin của nhà sản xuất về đúng model có giá trị hơn mô tả chung như “mực đẹp”, “màu sáng” hoặc “cao cấp”. Khi mua để dùng trên tài liệu in, nên chú ý các thông tin như INK-JET SAFE, khả năng hạn chế smearing hoặc claim không làm lem nét chữ.
Theo thông tin sản phẩm của Thiên Long, HL-012 được hãng mô tả là không làm lem nét chữ của mực khi viết chồng lên. Đặc tính này áp dụng cho model HL-012, không nên mặc định cho toàn bộ bút dạ quang Thiên Long.
Bút dạ quang Thiên Long HL-012 là model được hãng công bố khả năng hạn chế làm lem nét chữ khi viết chồng.
STAEDTLER công bố Textsurfer classic là INK-JET SAFE và được thiết kế để không làm nhòe bản in inkjet cũng như chữ viết tay.
STAEDTLER Textsurfer classic được hãng công bố thuộc nhóm INK-JET SAFE.
Một số dòng Sharpie sử dụng Smear Guard để hạn chế lem, nhưng hãng vẫn yêu cầu phần mực bên dưới phải khô trước khi tô. Vì vậy, bút có khả năng chống lem vẫn cần được dùng đúng điều kiện.
Vì sao cùng một bút dạ quang có lúc lem, có lúc không?
Cùng một model có thể cho kết quả khác khi tô trên chữ viết tay, bản in phun, bản in laser hoặc một loại giấy khác. Nguyên nhân nằm ở phần mực mà đầu dạ quang tiếp xúc.
| Loại tài liệu | Điểm cần kiểm tra | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Chữ viết tay | Mực đã khô chưa | Để nét chữ ổn định rồi thử |
| Bản in phun | Mực in và khả năng hút mực của giấy | Để bản in ổn định trước khi tô |
| Bản in laser | Độ bám của toner | Thường ổn định hơn nhưng vẫn nên thử |
| Giấy mỏng | Màu có hiện sang mặt sau không | Kiểm tra cả hai mặt giấy |
Chữ viết tay
Với chữ viết tay, hãy kiểm tra nét chữ đã khô trước khi tô. Các dòng bút viết sử dụng nhiều loại mực khác nhau nên không thể áp dụng một kết luận cho tất cả sản phẩm.
Bút bi không phải lúc nào cũng không lem và bút gel cũng không phải lúc nào cũng lem. Tốc độ khô và độ bám phụ thuộc vào từng model.
Nếu chưa biết hai cây bút có tương thích hay không, hãy viết một đoạn mẫu bằng đúng cây bút đang dùng, để mực khô rồi tô bằng đúng cây dạ quang cần kiểm tra.
Bản in phun
Bản in phun cần được kiểm tra kỹ hơn vì máy đưa mực lỏng lên giấy. Nếu mực chưa ổn định hoặc giấy hút mực không tốt, đầu dạ quang có thể kéo phần mực in theo nét tô.
Không nên vừa in xong đã tô ngay. Hãy để bản in ổn định rồi thử trên một đoạn mẫu. Nếu thường xuyên tô tài liệu inkjet, nên ưu tiên model có thông tin tương thích như INK-JET SAFE.
Bản in laser
Máy in laser sử dụng toner được cố định lên giấy bằng nhiệt. Khi toner bám tốt, bản in thường ổn định hơn trước thao tác tô so với bản inkjet chưa khô hoàn toàn.
Tuy nhiên, bản in laser vẫn có thể gặp vấn đề nếu toner bám kém hoặc giấy không phù hợp. Với tài liệu quan trọng, hãy thử trên một bản tương tự trước.
Loại giấy
Giấy ảnh hưởng đến cả lớp chữ bên dưới và lớp màu dạ quang phía trên. Một cây bút có thể hoạt động tốt trên giấy này nhưng cho vùng tô ướt hơn hoặc thấm mặt sau rõ hơn trên giấy khác.
Với giấy mỏng, cần phân biệt rõ lem và thấm. Nếu chữ vẫn nguyên nhưng màu dạ quang hiện ở mặt sau, đó là vấn đề về khả năng xuyên màu của giấy chứ chưa chắc là lem chữ.
Cách dùng bút dạ quang để hạn chế lem chữ
Ba thao tác quan trọng nhất là để phần chữ khô, tô một lượt và dùng lực vừa phải. Đây là những yếu tố có thể kiểm soát ngay mà không cần đổi sản phẩm.
Để mực ổn định trước khi tô: Không có một thời gian chờ cố định cho mọi loại bút. Nếu chưa biết mực đã ổn định chưa, hãy thử trên một đoạn mẫu.
Tô một lượt: Nếu màu đã đủ rõ, không cần quét lại nhiều lần trên cùng một đoạn chữ.
Dùng lực vừa phải: Đầu bút chỉ cần lướt qua giấy để tạo vùng màu. Không cần ấn hoặc chà mạnh.
Dùng đúng góc của đầu vát: Chọn mặt rộng hoặc cạnh hẹp của đầu bút theo kích thước phần chữ thay vì tô vượt ra ngoài vùng cần đánh dấu.
Nếu chữ vẫn bị kéo thành vệt sau khi đã để khô và tô đúng cách, hãy kiểm tra lại model dạ quang, loại mực bên dưới và giấy đang sử dụng.
Cách thử bút dạ quang trước khi dùng trên tài liệu
Muốn biết một cây dạ quang có phù hợp hay không, hãy thử trong điều kiện gần giống tài liệu thật. Thử trên giấy khác hoặc bằng loại mực khác không cho kết quả đáng tin cậy.
Dùng đúng loại giấy. Nếu tài liệu chính dùng giấy A4 văn phòng, hãy thử trên cùng loại giấy đó.
Tạo đúng loại chữ hoặc bản in. Với chữ viết tay, dùng đúng cây bút. Với tài liệu in, dùng mẫu từ cùng máy nếu có thể.
Để chữ hoặc bản in ổn định. Không cố tình tô khi mực còn mới nếu đó không phải cách sử dụng thực tế.
Tô một lượt. Dùng lực tay và tốc độ giống cách sử dụng bình thường.
Kiểm tra kết quả. Quan sát chữ có bị kéo thành vệt không, màu có hiện sang mặt sau không và nội dung có còn đọc rõ sau khi vùng tô khô không.
Nếu so sánh nhiều model, hãy dùng một đoạn chữ riêng cho từng cây. Không nên tô nhiều loại dạ quang chồng lên cùng một vị trí.
Khi nào nên đổi sang model bút dạ quang khác?
Không cần đổi bút ngay sau một lần bị lem. Trước tiên, hãy kiểm tra phần chữ đã khô chưa, giấy có thay đổi không và bạn có tô nhiều lượt hay dùng lực quá mạnh hay không.
Nên xem xét model khác khi phần chữ đã ổn định nhưng hiện tượng lem vẫn lặp lại trong điều kiện sử dụng bình thường. Trường hợp này thường đáng chú ý hơn nếu bạn thường xuyên tô trên bản in phun hoặc một loại biểu mẫu cố định.
Nếu thường xuyên sử dụng trên inkjet, ưu tiên model có thông tin tương thích rõ ràng từ hãng. Nếu thường xuyên dùng trên giấy mỏng, cần kiểm tra thêm khả năng hiện màu sang mặt sau.
Cách chọn bút dạ quang phù hợp với tài liệu
Khi mua bút dạ quang, hãy bắt đầu từ loại tài liệu thường sử dụng. Màu sắc và hình thức nên được chọn sau khi đã xác định cây bút có phù hợp với phần chữ và giấy hay không.
| Tiêu chí | Cách chọn |
|---|---|
| Loại tài liệu | Xác định chủ yếu tô trên chữ viết tay, inkjet, laser hay sách |
| Khả năng hạn chế lem | Kiểm tra thông tin của đúng model |
| Đầu bút | Chọn độ rộng nét phù hợp với phần cần đánh dấu |
| Lượng mực | Ưu tiên nét đều và không cần tô nhiều lượt |
| Loại giấy | Kiểm tra khả năng thấm hoặc hiện màu ở mặt sau |
| Màu sắc | Chọn sau khi đã xác định yêu cầu sử dụng |
Một cây bút dạ quang phù hợp phải cho nét tô rõ mà không làm ảnh hưởng đến phần chữ bên dưới trong điều kiện sử dụng thực tế. Nếu chưa biết model có phù hợp hay không, hãy thử đúng bút trên đúng giấy và đúng loại chữ trước khi dùng cho tài liệu quan trọng.
